PARTHENON TAPINAĞI: YÜKSEK ANTİK SANAT

Yapı Atina Akropolü’ndedir. Parthenon tapınagının yapımına ilk olarak m.ö 488 yılında başlanmış ancak Pers istilasında bu yapı bitirilmeden yıkılmıştır. Bunun üzerine Perikles döneminde aynı temeller üzerine m.ö 447-446 yıllarında yapımına başlanmış ve m.ö 438 yılında inşaatı bitirilmiştir. Yapının mimarları İÇTİNUS ve CALLİERATES’tir. Baş heykeltraş ise PHİDAS’tır. Dor tasarım planındadır.

 

Yapının kısa kenarında 8, uzun kenarlarında ise 17 kolonlu olmak üzere toplamda 46 kolondan teşkil eder. Tamamı iki odadan oluşur ve naosa (cella) dogudaki pronaostan girilir. Büyük oda 2 sıra dorik sütunla kçevrilidir arkadan ve yanlardaki bu sutünların arkasında 12m. lik altın ve fildişinden yapılmış Athena Heykeli bulunur. Temelinde kullanılan kireç taşı hariç bütün yap perterikon mermerinden inşa edilmiştir.

Yapı yunan sanatının ve atina demokrasisinin bir sembolü olmasıyla beraber dünyanın en büyük kültürel abidelerindendir. Dış cephede kullanılan heykeltraşlık sanatı yunan sanatında en uç nokta kabul edilir.Antik yunan sanatında bilinen en büyük eserdir.

ALINLIKLAR

Batı Alınlığında: M.Ö 438 

  • Uzanan bir Heros ya da Nehir Tanrısı İllisos olmalı
  • Kral Kekrops ve kız işlenmiş
  • Kekrops’un diğer kızları, aralarında Kekrops’un oğlu Erysichton
  • Athena’nın arabacısı veya Nike.
  • Hermes
  • Tritonlarla desteklenmiş atlar.
  • Athena
  • poseidon
  • Poseidon’un arabacısının kanatlı koruyucusu yani İris 
  • Poseidon’un arabacısı ve karısı Amphitrite. Hemen altında bir ketos olarak bilinen bir deniz yılanı.
  • İki çocuklu kadın. Buda olasılıkla Atik Prensesi ve iki çocuğu olmalı(Oreithiya) Kalais- Zetes
  • Bir genç ve iki kadın
  • Kral ailesinden Heroslar 

BATI ALINLIK

DOĞU ALINLIĞI

  • Doğu alınlığında Athena’nın doğusu konu edinmiştir. Dolayısıyla konu bakımından mitolojik içerikleriyle her iki alınlık benzerdir. Alınlık kompozisyonunda ayakta duran ve diz çöken figürler her iki alınlıkta da bilinçli ve akıcı bir hareket oluştururlar. Doğu alınlıkta köşeleri doldurmak üzere yeni bir çözüm yolu bulunmuştur. Köşelere yerleştirilen yaslanmış yada yarı uzanmış figürler yerine bir yanda atları ile denizden çıkarak yükselen güneş tanrısı Helios, diğer uçta ise yine atlarıyla denizin içinde kaybolan ay tanrıçası Selene konu edilmiştir. Bunun dışında diğer betimler ise şöyledir;
  • Helios 4 atlı arabası 
  • Bir hayvan postu üzerine uzanmış olan olasılıkla Dionysos. Zayıf bir ihtimal olarakta Ares olarak kabul edilir.
  • Bir sandık üzerinde oturmuş iki kadın yontusu, muhtemelen Demeter ve Kore (Persephone) Artemis’tir.
  • Hestia Aphrodite ve Dione 
  • İsimlendirilmesi olanaksız bir betim
  • Selen yada Şafak tanrıçası

METOPLAR (M.Ö 447 443) 

120 cm yüksekliğindeki metoplar, kuzey ve güney taraflarında 32’şer, Doğu tarafında 14’er olmak üzere toplam 94 metoptan oluşmaktadır.

BATI METOPLAR

  • Amazonlar ile Grekler arasındaki savaşı anlatır.
  • Grekler yarı çıplak, Amazonlar ise oryantal tarzda kısmen şapkalı işlenmişlerdir

 

KUZEY METOPLARI

  • Çoğunluğu tahrip olmuştur
  •  1,2,3 nolu metoplar Troya savaşı ile ilintilidir. 1 nolu metopta Helios’un arabacısı, 2 nolu metopta gemisini karaya çıkaran bir adam betimlenmiştir. 3. metop ise olasılıkla savaşan silahlı Grekleri temsil etmektedir.
Aithra’nın kurtarılması
  • Menelaos’un Grekleri tehdit etme sahnesi işlenmiştir.
  • Bir kadın, bir erkek.
  • Anchises, babası ve bir kadın vardır.
  • Mantosu uçuşan bir kadın(Nyx yada Selene olabilir.)
  • Zeus ve İris 
  • Athena, Hera ve Theseus.

DOĞU METOPLAR

Tanrılarla Titanlar arasındaki savaş konu edinir. Tanrıların kimlikleri belirsizdir.

 

GÜNEY METOPLARI

  • Lapitler ile Centhouroslar arasındaki mücadele ve farklı versiyonları
    Lapitli kadınlara saldıran Centhouroslar 
    Efsanevi sanatçı Diadalos ile bağlantılı bir anlatım(Atik sarayına mensup efsanevi sanatçı Diadalos)
    Diadalos’un oğlu ve kızı
    Diadalos’un Athena’ya bir çömlek hediye etmesi
    Helios’un arabası Diadalos ve İkarios.
    Diadalik dans figüleri(heykellerin dansı olarakta adlandırılır.)
    Evde kadınlar betimlenmiştir.

    FRİZLER M.Ö 443-438

    160 m uzunluğundaki frizler,cellanın çevresini kuşatırlar. Metal aksesuar ve boyalarla bezenmişlerdir; ancak boya kalıntıları yer yer korunmuş olmakla birlikte, metal aksesuar günümüze ulaşabilmiş değildir.

    BATI FRİZ KUŞAĞI

    Batı Frizlerinden başlangıç friz bloku atların işlenişi,metop geleneğine benzerdir.Özde bir yarış havasındadır.Atlar şablonik hareketlerle verilmişlerdir. Figürlerdeki saç, değişkenliğe yöneliktir. Alternatif hareketlerle , akışkanlık yakalanmaya çalışılmaktaır
    Batı frizlerinden kısaltma gerçekleştirilmiş ve kıvrımlardaki akışkan yapı metoplara göre daha gelişkindir.
    Giysi karakteri yapışkan ve ıslak olup metoplardakine benzerdir.


    GÜNEY FRİZİ


    Yüzeysellik daha fazladır. Doğu ucu araba ve binicilerden oluşmaktadır. Olayın devamında ise ne olduğunu kestirebilmek oldukça zordur. Kuzey frizinde ise tören alayı,doğu frizinde dinsel bir tören gerçekleşmektedir.

    Güney frizinde çok fazla abartılı kesişme söz konusudur. Barok karakteri kaybetmiştir.
    Güney frizinde; Atlarda küçültme yoktur üst üste yığılma vardır. Metoplara göre daha canlı bir anlatım vardır.Kalkanın elips şeklinde işlenmesi derinliğe doğru gidişi gösterir.

    DOĞU FRİZİ

    Erken klasik evre anlayışını yansıtır. İşlenen konular şunlardır;
    Sosyal konu işlenmiştir.
    Tanrılar toplantısı( Poseidon,Apollon,Artemis)
    Eros ve Amphrodite
    Peploslu kızlar. Olympos şöleni için hazırlık yapmaktadırlar.
    Athena Parthenos’un kopyası vardır.Tapınağın kült yontusunun altın ve fildişi aksamlardan olduğu ve Phidias tarafından yapıldığı bilinmektedir.Orjinal yontusundan günümüze hiçbirşey kalmamıştır.

You may also like...

Your email will not be published. Name and Email fields are required