Mimar Nilüfer Ünal Sanatın Yolculuğu için ”Geleneksel Yapı Malzemeleri” yazısını yazdı.Okumanızı tavsiye ederiz.
Mimari yapı, kullanım amacına uygun malzemenin uygun teknik ve yöntemlerle biçimlendirilmesi sonucu gerçekleşir. Biçim elde ederken izlenen yolların tümü, (malzemeye şekil verme, işlem uygulama, bağlama, birleştirme) şeklinde tanımlanabilecek yapım, öncelikli olarak, kullanılan malzemenin fiziksel özellikleri ve teknik olanaklarca yönlenen bir süreçtir.
Efes
Mimarlığın ilk örneklerinden başlayarak çağdaş strüktür sistemlerinin başlangıcı olarak kabul edilen çeliğin yapıda kullanılması ve betonarme iskelet sistemlerin geliştirilmesine kadar olan süre içinde kullanılan geleneksel yapı malzemeleri, doğal taş, toprak ve ahşaptır.
Efes
Doğal taşın biçimlendirilmesi, yapı elemanı olarak kullanılmasından çok daha önce alet yapımıyla başlar. Taşın işlenmesi ve biçimlendirilmesiyle ilgili bilgi birikiminin oluşu ve ayrıca doğada yaygın olarak bulunması, basınca yüksek direnç göstermesi, herhangi bir birleştiriciye, bağlayıcıya gerek kalmaksızın örülebilmesi, bozucu etkenlere karşı dayanıklı oluşu gibi sebepler taşın tercih edilen bir yapı malzemesi olmasını sağlamıştır.
Toprak malzemenin kullanımı da yapı malzemesi olarak üretiminden çok daha önce yaklaşık M.Ö. 7000’lerde başlayan çanak-çömlek yapımına dayanır. Yapı üretimine başlanıldığında, biçimlendirme ya da bir takım katkı maddeleriyle ve ısı yoluyla güçlendirme konusundaki uzun süreli deneyim ve birikimlerin toprağın yapı malzemesi olarak kullanılmasında etkili olduğu düşünülmektedir. Kolay elde edilişi, su ile karıştırıldığında yoğrulup elle veya kalıpla istenilen biçimi alması, kuruduğunda sertleşip biçimini koruması gibi sebepler toprak esaslı malzemeler olan kerpiç ve tuğlanın tercih edilen yapı malzemeleri olmalarını sağlamıştır. Toprak malzemeler genel olarak, taşıyıcı özellikte yapı elemanı olarak kullanılabildiği gibi duvar ve tabanlarda sıva malzemesi olarak da uygulanabilir. Kerpiç malzemenin olumlu yönlerinden biri de ısı yalıtım değerinin yüksek oluşudur. Her mevsimde bina içindeki kullanıcıya en uygun yaşam koşullarını sağlar. Bu yönüyle ayrı bir ısı yalıtım malzemesine ihtiyaç bırakmayarak ekonomi sağlamaktadır.
Tuğla ise kerpiç bloklarının güneşte kurutulduktan sonra fırında pişirilmesiyle elde edilen toprak esaslı bir yapı malzemesidir. Pişirme yoluyla malzemenin dayanıklılığı, sertliği ve geçirmezliği arttırılır. Taşıyıcı özellikteki tuğla türü olan dolu tuğlaların basınca karşı dayanımı oldukça yüksektir.
Ahşap malzeme de taş gibi doğada olduğu haline en yakın şekilde, fazla işlem görmesine gerek kalmadan kullanılabilen bir malzemedir. Ağacın kısmen de olsa korunma sağlayan örtü görevindeki üst dalları, bunları taşıyan gövdesi ve gölgesiyle tanımladığı alan ya da çevrede odak oluşturması gibi özellikleri belki de mekân oluşturmayla ilgili en erken denemelerde insanlar üzerinde yönlendirici etkiye sahip olmuştur. Ağaç malzeme kolay bulunabilir,kolay işlenebilir ve hafif olduğundan kolay taşınabilir. Taş ya da tuğla kadar olmasa da basınca, yatay kullanıldığında ise çekmeye ve eğilmeye karşı dayanıklı olduğundan ve tek parça kullanıma olanak sağladığından yapı elemanı olarak hem taşıyıcı dikme hem de yatay kiriş olarak kullanılabilir. Ayrıca esnek oluşu, çadır sistemlerde basınç kemeri olarak kullanılabilmesini de sağlamaktadır. Ancak ahşap organik bir malzeme oluşu sebebiyle, lif yönü ile ilişkili olarak uzayıp kısalma, suya karşı dayanıksızlık, çürüme, kolay yanma gibi olumsuzluklara sahiptir.
Elmalı-Antalya
Günümüz mimarlığında geleneksel malzeme, ekonomik sebepler ve yapımla ilgili zorlukların yanı sıra bazen bu tür malzemenin boyut kısıtlaması getirmesi gibi sebeplerle de az tercih edilebilir. Bununla birlikte, insan için hem görsel hem de fizyolojik açıdan yaşanılabilir mekanlar oluşturmada ne kadar önemli bir faktör olduğu nitelikli mimarlık ürünü sunan toplumlarda günden güne daha fazla kabul görmektedir.
Rodos
Kaynakça:
Hasol, D., 2010, Mimarlık Kavramları, YEM Yayınları, İstanbul.
İzgi, U., 1999, Mimarlıkta Süreç, YEM Yayınları, İstanbul.
Mimar
Nilüfer Ünal
