Buhara Semerkant yolu üzerinde bulunan, genel olarak 10. yüzyıla tarihlendirilen Hazara Diggaron Camii, plan şeması ve mimarisi ile oldukça önemli bir yere sahip olup merkezi plan şemasının öncüsü niteliğindedir.
Dıştan kare bir form sergileyen yapının iç bölümünde, merkez kubbeyi taşıyan dört tuğla taşıyıcı bulunmaktadır. Bu merkez kubbenin kuzeyine, güneyine, doğusuna ve batısına da kubbeler eklenerek merkezi anlayış oluşturulmuştur. Köşelerde ise eksedralar konularak tipik Osmanlı mimarisinda karşılaştığımız merkezi anlayışı ile karşılaşılmaktadır Osmanlı’da bu şemanın uygulandığı eserler arasında; Atina Fatih, Diyarbakır Fatih, Şehzade Mehmet Camii, Sultan Ahmet Camii ve Yeni camii gibi örnekler söylenebilir.
Tuğla malzemeden inşa edilen yapının giriş kapısı oldukça küçük ebatlardadır. Bazı araştırmacılar bu yapının kökeni konusunda farklı yorumlar dile getirerek buranın bir budist yapısı olduğunu ileri sürmektedir. ancak bu şema bundan sonra pek çok yapıda kullanılmıştır.
Kaynak: Büyük Selçuklu Mirası
