Bitlis Ulu Camii

Bitlis kalesinin doğusunda yer alan camii 1150 yılında Ebu’l Muzaffer Muhammed tarafından inşa edilmiş olup mimari bilinmemektedir.

Bitlis şehrinin en eski yapısı olan cami aynı zamanda Anadolu sınırları içerisinde en erken tarihli eserlerden biri olma özelliğine sahiptir. Simetrik şemasıyla kendinsen sonra inşa edilecek mimari formlara örnek olan cami öncü bir örnektir. İnşa kitabesi bulunmayan eserin kesin tarihi bilinmemekte birlikte, onarım kitabesine istinaden 1150 yılında tamir edildiği anlaşılmaktadır. Buradan hareketle yapının 1150 yılında inşa edildiği genel olarak kabul edilen görüştür. Ayrıca kuzey giriş kapısı üzerinde yapının Dilmaçoğullarından olan Ebul Muzaffer Muhammed tarafından yaptırıldığı bilgisine ulaşılmaktadır.

Yapı çeşitli onarımlar geçirmiş olup en esaslı ilk onarımını 1651 yılında yaşamıştır. 1916 Rus işgalinde zarar gören eser, 1960’da yıldırım düşmesiyle minaresi petek kısmına kadar yıkılmıştır. Yapının son onarımı yakın bir tarihte gerçekleştirilmiş olup yapılan arkeolojik kazı çalışmalarıyla avlusu ortaya çıkarılmış ve avlu bölümü eklenmiştir.

Bitlis Ulu Camii bölgede yoğun olarak kullanılan kesme taş malzemeden inşa edilmiştir. Doğu-batı doğrultusunda uzanan dikdörtgen bir plan şemasına sahip olup mihrap önü kubbeli ve mihraba paralel 3 sahınlı bir plan özelliği göstermektedir. Mihrap önü dışında diğer bölümle beşik tonoz ile kapatılmıştır. Üst örtüyü taşıyan kemeler ise haç kesitli ayaklar üzerine oturmaktadır. Yapı üst bölümde kırma bir çatı ile kapatılmıştır.

Mihrap önü kubbesi güney duvarın merkezinde yer alır ve kubbe geçişlerinde pantantif kullanılmıştır.

Silindirik bir kasnak üzerinde yükselen kubbe dıştan taş bir külahla örtülüdür. Kasnak üzerinde dört adet pencere bulunmaktadır.

Kuzey cephede yer alan son cemaat mahali  esas kütleden daha alçak olarak tasarlanmış olup yapıya sonradan ilave edilen bir mimari elemandır.  Buradan harime giriş üçlü açıklıklarla sağlanır.

Orta kapı ile yan kapılar arasında birer pencere bulunur. Batı köşede yer alan kapının kemer alınlığında, bugün zemini siyah, harfleri yaldızla boyanmış bir kitabe, bu kapıyla pencere arasında süslü kûfi yazılı bir diğer kitabe yer almaktadır.

Caminin kuzeybatı köşesinde yer alan minare kesme taş malzemeden tek şerefeli olarak inşa edilmiştir.  Kare kaide üzerinde yükselen silindirik gövdeli minare, profilli bileziklerle üç çeşit bölüme ayrılmıştır. Köşeleri pahlanmış petek bölümü ve yıldırım düşmesiyle hasar gören üst kısım günümüzde yenilenmiştir.

Ulu caminin dış cephesinde dikkat çeken bir süsleme programı bulunmamaktadır. Yapının dikkat çeken süsleme öğelerinden birisi minare üzerinden toplanmıştır.

Yararlanılan Kaynaklar

  • islamansiklopedisi.info
  • Türkiye’de Vakıf Abideler ve Eski Eserler

 

 

 

 

About

You may also like...

Your email will not be published. Name and Email fields are required