Topkapı Sarayı Haremin ikinci avluya bağlantısını sağlayan Kızlar Kapısı’nın yanında Zülüflü Baltacılar Koğuşları bulunur.
Topkapı Sarayı’nın inşasından bir süre sonra kurulmuştur. Bu bölüğün görevleri; üçüncü avlunun Harem ve Selamlık kısımlarına odun taşımak, Has Oda’yı temizlemek ve Divanhane’de hizmet etmek oluşturur.
Zülüflü Baltacılar
Teberdaranın(Baltacılar) iki yanından sarkan zülüfleri, üçüncü avluya girip çıkabileceklerini göstermekteydi. Teberdaran biri Harem’deki karaağalara diğeri ise üçüncü avlunun Divanhanesinde hizmet etmek üzere iki gruba ayrılmıştı. Yaşadıkları koğuşlarda bu üç yapı arasındadır. Yer azlığı nedeniyle has ahırların kuzeyinde oluşturulan bir set üzerinde bu koğuş yapılmıştır. Haremin yanındaki kapısıyla ikinci avlunun solundaki revaklara bağlanmaktadır. Hünername’nin minyatürlerinden birinde betimlenmiş olması bu kapının 1584’te de var olduğunu kanıtlamaktadır.
Hazarfen’in koğuşu III.Murat döneminin sonlarına doğru kurulduğunu öne sürmesine rağmen, koğuşların Kanuni Sultan Süleyman döneminde yapıldığı Harem’in büyütülmesi esnasında yapıldığı hesap defterlerinden anlaşılmaktadır. Topkapı Sarayı’nın büyük bir bölümünü oluşturan sarayın iç ve dış hizmetlerine bağlı çeşitli görevlilerin yaşamlarını sürdürdüğü mekanlardan günümüze ulaşmış tek örneği Zülüflü Teberdaran koğuşudur.
Kitabelerden birinde karaağalar başı Mehmet Ağa’nın koğuş odalarının çok küçük olduğunu belirtmesi üzerine odaların genişletilmesi ve yeniden yapımına III.Murad’ın buyurduğu belirtilir. Kitabenin devamında sultanın adalet ve fetihlerinin devamı için dualar yer alır. Bir diğer kitabede ise; aynı bilgiye birkaç ekleme yapılmıştır. Genişletme buyruğunu Mehmed Ağa’nın isteği üzerine verdiği bildirilir. Mimarlığını ise baş mimar Davud Ağa’nın üstlendiği belirtilmiştir.(1586-1587)Koğuşlarda bulunan bir taş çeşmedeki kitabede banisi Şehsuvar Ağa ile ilgili geniş bilgilere yer verilir. Bu kitabede Teberdaran koğuşunun 1574’ ten öncede var olduğunu teyit eder. Taş döşeli açık avlunun çevresinde öbeklenmiş koğuş külliyesinde çift katlı ahşap mescit, abdest şadırvanları, mescide bitişik üç kubbeli hamam, helalar, geniş bir oturma salonu, kahve kavurmak için ocak, yüksek rütbeli görevliler için küçük özel oda, Teberdaranın ahşap direklere dayanan ahşap galerilerle çevrili geniş koğuşundan oluşur.
Zülüflü Baltacılar Koğuşu –Hamamı
Zülüflü Baltacılar Koğuşu-Çubuk Odası
Duvarlarındaki onarımlar ve kitabelerden anlaşılan külliyenin sonraki dönemlerde köklü değişikliklere uğramadan yeniden bezenmiş ve onarılmıştır. Topkapı Sarayında Sultanla saray ahalisinin yaşadığı binaların birbirine bitişik olması saray mimarisinin tipik bir özelliğidir. Zülüflü Teberdaran koğuşunun mimarlık tarihçileri için değer çok büyüktür. Nedeni ise; kırmızı ve yeşile boyalı ahşap ayrıntılar, gösterişsiz malzemelerle yapılmış işlevsel binaları az ışıklı küçük bir avlunun çevresine sıkıştırılmış alacakaranlık odalarıyla Topkapı Sarayında 16. yüzyıldan günümüze ulaşmış yegane konut külliyesidir.
Zülüflü Baltacılar Koğuşu – Dış Avlu
Sanat Tarihçisi
Yunus Akalın
