İSKENDERİYE KÜTÜPHANESİ
- Mısır’ın İskenderiye kentinde yer alan, İlkçağ ve Ortaçağ’ın en önemli kütüphanesi olup özellikle Helenistik kültürün örnekleriyle dolu olan İskenderiye Kütüphanesi, MÖ.3.yüzyılın başlarında Büyük İskender’in komutanlarından biri olan Ptolemaios hanedanı I.Soter (MÖ.285-223) tarafından kurulmuştur.
- Antik kütüphane, İskenderiye Müzesi olarak bilinen Araştırma Enstitüsünün bir bölümü olarak inşa edilmiştir.
- Müzede o devirde bilinen bütün ülkelerdeki hayvan ve bitkilerin bir örneği vardı. Ayrıca botanik bahçesi ve bir rasathane bulunuyordu. Otopsi yoluyla insan vücudunun incelenmesi için bir anatomi salonu açılmıştı. Bu bilim sitesinde fizik, kimya, tıp, astronomi, matematik, felsefe, edebiyat ve fizyoloji bilgileri için evler yapılmıştı.
- İskenderiye Kütüphanesi 900.000 el yazmasıyla Antikçağ’ın en büyük derlesine sahip bir kütüphanesiydi. Kütüphanede büyük bir çalışan kadrosu görev yapıyordu. Eserler papirüslere yazılarak rulo şeklinde saklanmakta idi. Kral tarafından desteklenen kütüphane, yayınevi işlevini görüyordu. Yunan, Akdeniz, Ortadoğu, İran gibi medeniyetlere ait pek çok el yazması eserin Yunanca çeviri ve kopyaları burada hazırlanmıştır.
- Mısır’a giden her kitabın buraya götürülmesi mecburiyeti vardı. Kitabın burada bir nüshası çıkarılıp sahibine verilir, kitabın aslı ise kütüphanede kalırdı. Bir taraftan da yurt dışına gönderilen memurlar, başka ülkelerde buldukları kitapları satın alıp getirirlerdi. Böylece o zamana kadar birçok bilime ait dağınık halde ve kaybolmaya mahkum durumda olan eserler emin bir yerde toplanmış oluyordu.
- Kompleks biçimdeki bu kütüphanede yer alan bilim evleri farklı branşlardan birçok bilim adamını ağırlamış ve bilimin gelişmesinde önemli rol oynamıştır.
- Matematik bilgini Öklid, Apollonius; coğrafya bilgini Eratosthenes; tıp bilimci Herophilos; mekanik bilimci Arşimet gibi daha birçok bilim insanına ev sahipliği yapmıştır.
YAKILMASI:
- Kütüphanenin yakılmasına ilişkin çeşitli savlar öne sürülmektedir. Bunlardan en yaygını; Mısır’ın MÖ.47 yılında Roma imparatoru Julius Ceasar tarafından kuşatıldığı sırada kütüphane zarar görmüş, eserlerin birçoğu yok olmuştur. Bu olaydan kurtulan kaynakların ise yine Romalılar tarafından Hıristiyan inancına geçildikten sonra paganizmi yayan nitelikte olmaları gerekçesiyle yok edildikleridir. Bu olayın olduğu tarih 391 yılı olarak belirtilmekte ve kütüphaneden kalan tüm eserlerin şehrin hamamlarında yaktırıldığı ileri sürülmektedir.
BUGÜNÜ:
- Yakılan İskenderiye Kütüphanesinin varolduğu sanılan alana 1995-2002 yılları arasında yarışma sonucu elde edilen projeyle yeni İskenderiye Kütüphanesi yapılmış ve 2002 yılında hizmete açılmıştır.
- ‘Ağa Han Mimarlık Ödülleri’ programında 2000-2004 dönemi ödülünü kazanan yapının mimarisi Snohetta/ Hamza Consortium şirketine aittir.
- Kütüphane rafları sekiz milyon kitabı alacak büyüklüktedir. Ana okuma odası, on bir şelale seviyesi üzerinde 70.000 m2’lik alanı kaplar.
- Kompleks ayrıca bir konferans salonu, üç müze, dört sanat galerisi, bir planetaryum ve bir el yazısı restorasyon laboratuvarı içerir.
- Kütüphaneye dünyanın her yerinden koleksiyonlar hediye edilmiştir. İspanyollar, Mağribilerin yönetimini açıklayan dokümanları; Fransızlar ise Süveyş Kanalı’nın yapısına ilişkin dokümanı bağışlamıştır.
- Eski kütüphaneye benzer büyüklükte inşa edilse de bilginin dünyaya yayılımına hizmet eden bu kültürel miras, yok olan el yazmaları nedeniyle maalesef asla eski İskenderiye Kütüphanesinin yerini alamayacaktır.
