Sanat Tarihçisi Özgül Yıldırım Sanatın Yolculuğu için ”Bir Türk Ressamı: Jean Etienne Liotard” yazısını yazdı.Kendisine teşekkür eder, okumanızı tavsiye ederiz.
Jean Etienne Liotard
Jean Etienne Liotard , 1702’de Cenevre’de doğmuş ve yaşamının büyük bir bölümünü orada geçirmiştir. 1737 yılında Sir William Ponsonby ile Napoli’den yola çıkan ve daha sonra Lord W. Bessborough ile birlikte Ege adalarını, İzmir’i ve İstanbul’u gezmiştir. Liotard, Türkiye’de geçirdiği süre içerisinde birçok tablo ve desen çalışmıştır. Bu sebeple kendisine ‘Türk ressamı’ unvanı verilmiştir. Avrupa’ya döndükten sonra bu çizimleri çeşitli pastel veya yağlıboya resimler ve gravürler için kullanmıştır.
Liotard’ın İstanbul’daki yabancıların değil, Türklerin de katıldığı geniş bir çevresinin olduğu, Türkçe öğrenmeye çalıştığı, sakal bırakıp Türk kıyafeti giydiği bilinmektedir. İstanbul’da yaptığı çizimler arasında Türk dostlarının portreleri de vardır. Ressamın anılarında defterdar Sadık ağa, kardeşi Mehmet ağa ve İbrahim ağa gibi dostlarından söz edilir.
Jean Etienne Liotard, Humbaracı Ahmet Paşa
Liotard, İstanbul’da bulunduğu yıllarda Osmanlı İmparatorluğu askeri tarihinde önemli bir yeri olan Fransa’dan teknik uzman olarak getirtilen ve Humbaracı Ahmet Paşa adıyla Müslüman olan, Claude- Alexandre Comtede Boneval’ın bir portresini (desen) yapmıştır.
Jean Etienne Liotard, Richard Pococke
Gerek İstanbul’dayken gerekse Avrupa’ya döndüğünde Liotard birçok yabancının Türk kıyafetiyle portresini yapmıştır. Bunların en ünlüsü bugün Cenevre müzesinde bulunan Richard Pococke’un portresidir.
Richard Pococke 1737-1741 yıllarında Yakındoğu’yu ve Anadolu’yu dolaşarak arkeolojik incelemelerde bulunmuş bir arkeolog ve teologdur.Liotard kendisi ile aynı yıllarda Türkiye’de bulunan bu gezgini Türk kıyafetleriyle canlandırmıştır. Portrede Pera’da yüksekçe bir noktadan Tophane’de Kılıçali Paşa Camiinin minaresi, karşı kıyıda ise Sarayburnu, Topkapı Sarayı’nın duvarları ve bahçesi görülmektedir
Jean Etienne Liotard, Kitap Okuyan Sultan
Liotard’ın İstanbul’da yaptığı bir desen çalışmasından faydalanarak 1750–53 yılları arasında gerçekleştirdiği “Kitap Okuyan Sultan” adlı yapıtı, sanatçının İstanbul’dan ayrıldıktan sonra Avrupalı kişileri Türk dekorları ve kıyafetleri içerisinde betimlediği çalışmalarından birisidir. Bu eserde kitap olurken betimlenen genç kadın, XV. Louis’nin üçüncü kızı Marie-Adelaide ‘dır.
Jean Etienne Liotard, Bir Frenk hanım ve halayığı
Liotard , gerek çizimlerinde gerekse pastel resimlerinde kıyafetlerin en küçük ayrıntılarını yansıtmıştır.
Liotard’ın Avrupa’ya döndükten sonra yapmış olduğu bu resimde bu örneklerden birisidir. Mermer bir hamam kurnasının önünde duran genç bir kadınla hizmetkarı betimlenmiştir. Her ikisi de Osmanlı giysileri içindedir her ikisinin de parmakları kınalıdır ayaklarında ise yüksek nalınlar vardır.
Jeane Etiene Liotard, İngiliz kontesi
Sanatçı, İstanbul’dan ayrıldıktan sonra kısa süreli İtalya’da İngiltere’de Hollanda’da ve Fransa’da bulunan Liotard, çevresinde Türk modasını yaymış ve yanında götürdüğü Türk kıyafetlerini modellerine giydirerek portrelerini yapmıştır. Örneğin bir İngiliz kontesini tümüyle Türk bir dekor içinde ve Türk elbisesiyle göstermiştir.
Liotard, Türk kıyafetleriyle divanda oturan ve çubuk içerken betimlediği tiplemeleri birçok resminde kullanmıştır. O dönemde İstanbul’da bulunan İngiliz tüccarlarından, onu Pera sosyetesi ile tanıştıran arkadaşı Levett için yaptığı resimde bu tiplemeyi görmek mümkündür.Sarığı ve kürk yakalı kaftanı ile tipik bir Türk görünümünde olan ve Türk motifleriyle bezeli bir divan üzerinde oturan Levett’in yanında, tambur çalan ve Türk giysileri içinde betimlenen bir kadın figürü vardır. Bu figür, Kırım’ın eski Fransız konsolosunun küçük kızı Matmazel Glavani’dir figürler tipik bir Türk evi dekoru içerisinde yansıtılmışlardır.
Jean Etienne Liotard. Tef Çalan Bir Genç Kız
Yaşamının son yıllarında portreden çok ölü doğa yapan sanatçı 1789 yılında Cenevre’de ölmüştür. Geç dönem resimlerinin çoğu Cenevre müzesindedir. Liotard Avrupa’da ‘Turgueri’ akımının yayılmasına ve bu akımın 19. yüzyılın ortalarına kadar sürmesine katkıda bulunmuştur. Sanatçı Türk modasını yaymakla kalmamış en gerçekçi Türk dekorlarını başka bir deyişle Türk yaşantısının en yakın anlatımını vermiştir.
Kaynakça
1. BOPPE, A. (1998). 18. Yüzyıl Boğaziçi Ressamları. İstanbul, Pera Turizm ve Tic.A.Ş.
2. RENDA, G. (1978) “Türk Ressamı Diye Anılan Jean Etienne Liotard.’’ Sanat Dünyamız, Sayı 13, 12-21.
3.GERMANER, S., İNANKUR, Z. (2002). Oryantalistlerin İstanbul’u. İstanbul, Türkiye İş Bankası Yayınları.
4. Bayer, C. (2007). Jean Etienne Liotard. http://lebriz.com/pages/lsd.aspx?lang=TR§ionID=5&articleID=126&bhcp=1
Sanat Tarihçisi
Özgül Yıldırım
